De Verleiders en Qaly-tijd

Gisterenavond bij DWDD voerden toneelmakers De Verleiders een hilarische sketch op, dat onderdeel is van hun nieuwe stuk ‘Slikken en stikken’. Hoewel ik enkel nog de sketch gezien heb, en niet het hele stuk, begrijp ik dat de heren Verleiders de zorgwereld kritisch op de hak nemen. Één van de invalshoeken is de economisering van de zorg. Medicijnproducenten maken zich volgens De Verleiders schuldig aan maffiose praktijken, vormen kartels en maken over de rug van zieke patiënten enorme winsten. Daarnaast stippen ze aan dat aangezien de zorg monetair wordt geregeerd, de uiteindelijke individuele zorg neerkomt op een banale rekensom. Hoeveel jaar mogen we nog leven tegen welke kosten? Nu lijkt deze vraag wellicht een ietwat cynische weergave van de werkelijkheid, eentje waar leven in gezondheid een waarde is, die we als samenleving nastreven, en waarvoor we naast middelen ook zoiets als solidariteit opbrengen voor diegenen die het slecht hebben qua gezondheid.

Maar vergis je niet. Het economische paradigma van de zorg geschetst als een rekensom is echter dan je denkt. Niet ontoevallig liet één van de heren Verleiders het woordje ‘Qaly’ even vallen: dat is een bekende term in de zorgethiek en is een afkorting voor ‘Quality-adjusted life year’. Een Qaly is grofgezegd een levensjaar gecorrigeerd door de leefbaarheid ervan: een levensjaar in perfecte gezondheid staat voor één Qaly. Maar een levensjaar met chronische pijn komt uit op een getal lager dan een, bijvoorbeeld 0,3 (1 levensjaar x 0,3 correctie door verminderde leefbaarheid) Uiteindelijk wordt het aantal Qaly’s gebruikt om te berekenen of een bepaalde investering voor een bepaalde zorgbehandeling opportuun is of niet en om de verdeling van zorggelden (waar altijd schaarste van is) op een faire manier te regelen. En ik zei al, dit is dichterbij dan je denkt, want in de UK is een tijd geleden al een denktank over dit onderwerp opgezet en er zijn verregaande experimenten met Qaly’s uitgevoerd.
Even een rekenvoorbeeld. De zorgverlener moet kiezen of er geld wordt vrijgemaakt voor de behandeling van meneer X of voor de behandeling van meneer Y. Meneer X is 80, heeft kanker en heeft nog 5 jaar te leven wanneer hij wordt behandeld. Meneer Y is 70, heeft een spierziekte en heeft nog 10 jaar te leven wanneer hij wordt behandeld. Door de juiste medicatie kan in ieder geval de pijn van meneer X goed worden bestreden en kan hij tot op hoge leeftijd nog veel zelf doen. De behandeling van meneer X geeft 4 Qaly’s (5 levensjaren x 0,8 leefbaarheid). Meneer Y zal bij behandeling langer in leven blijven dan meneer X, maar zijn spierziekte zorgt er ondanks de medicatie voor dat hij al snel totaal afhankelijk en bedlegerig wordt. De behandeling van meneer Y geeft 3 Qaly’s (10 levensjaren x 0,3 leefbaarheid). Ergo, volgens het Qaly-sommetje zal de zorgverlener bij gelijke kosten voor de behandelingen kiezen voor meneer X, met zijn 4 Qaly’s. Uiteraard zijn verschillende behandelingen bijna nooit even duur, en kun je met het aantal Qaly’s ook berekenen welke behandeling het meest kostenefficiënt is. Zo lijkt de Qaly een mooi en eerlijk utilistisch instrument om in te zetten bij lastige ethische zorgdilemma’s, waarbij de samenleving onder de streep profiteert.

Maar vergis je nogmaals niet. Want, ‘There are three kinds of lies: lies, damned lies, and statistics’. Het probleem van (de verdeling van) zorggelden dat De Verleiders zo lachwekkend aan de kaak stellen, is niet eenvoudig op te lossen door alleen wat rekenwerk. Qaly’s zijn getallen, statistieken en daardoor altijd een gekozen werkelijkheid. Zo is al lang bekend dat het mechanisme van Qaly’s een aantal erg onwenselijke bijeffecten heeft, zoals de bevoordeling van jonge vitale mensen. Je ziet dus dat je altijd je gezonde verstand zult moeten blijven gebruiken en niet zondermeer kan afgaan op economische berekeningen. Er staat ons met betrekking tot de zorg nog veel denkwerk te wachten en ik ben blij dat het besef daarvan op een slimme, gevoelige en grappige manier wordt aangewakkerd.

2 thoughts on “De Verleiders en Qaly-tijd

    1. Dank Jasper. In dit specifieke geval was de trigger dus de sketch van de heren Verleiders, waarbij in het interview erna dus het woordje ‘Qaly’ viel. Dat gebeurde nogal terloops, maar deed mij direct terugdenken aan een college toegepaste ethiek, dat dus ging over Qaly’s. Vond dat toen al een interessante notie.

      Ps: eigenlijk ben ik niet zo van woordgeknutsel met Q’s en Z’s (z’en?) ala allerlei moderne bedrijfsnamen (Joolz, Q-buzz, etc.), maar ik dacht, voor deze keer dan maar (de titel van dit stukje dus).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *