NS doet vreemd moreel appel aan reizigers

Morgen, maandag 26 september, staken treinconducteurs. De NS adviseert reizigers om wél gewoon in- en uit te checken. Dit lijkt op het eerste gezicht wellicht een logisch verzoek; geen conducteurs, betekent een te verwaarlozen pakkans wanneer je zwartreist. En, dus zal heel treinreizend Nederland -zo redeneert de NS- morgen in ieder geval overwegen om niet in- en uit te checken.

Het dringende advies van de NS is op meerdere manieren vreemd. Om te beginnen is het als je erover nadenkt eigenlijk gek en kinderachtig dát de NS een dergelijke oproep moet doen. Maar in de praktijk is het aantal betalende reizigers evenredig met de kans dat een reiziger wordt gecontroleerd op een geldig vervoersbewijs. Zoals in meerdere domeinen lijken de meeste mensen pas iets niet te doen, wanneer dat iets ze óf fysiek onmogelijk wordt gemaakt (perfect werkende ondoordringbare hekken op alle stations), óf wanneer de kans op een negatieve consequentie van dat iets significant is (pakkans zeer groot, door een enorm leger aan conducteurs elke dag op de been), óf wanneer de consequentie van dat iets extreem negatief is (doodstraf op zwartrijden). Mensen doen dingen omdat ze het kunnen en ermee wegkomen. Immanuel Kant zou zich in zijn graf omdraaien bij zo’n uitspraak. Kant is beroemd om onder andere zijn Categorische Imperatief, heel kort door de bocht: wanneer je voor een keuze staat om iets al dan niet te doen, bedenk je dan of deze actie rationeel zou zijn wanneer je deze generaliseert. Kants imperatief kun je toepassen op veel gebieden, bijvoorbeeld op verkeersregels. Wanneer je denkt dat het aanvaardbaar is om door rood te rijden, moet je je volgens Kant bedenken wat er gebeurt wanneer iedereen denkt dat het oké is om door rood te rijden en deze regel dan ook daadwerkelijk toepast. Er zou al snel chaos ontstaan op onze wegen, en er zouden vele ongelukken gebeuren. Je brengt met de het-is-oké-om-door-rood-te-rijden-regel jezelf en anderen in gevaar, en dat is asociaal. Geen goed plan dus.
Terug naar het zwartrijden. Hier werkt het zelfde mechanisme. Wanneer je met de gedachte speelt om zwart te rijden, dan zou je, in plaats van na te denken over de individuele potentiële negatieve gevolgen, moeten nadenken over de consequenties wanneer nagenoeg iedereen jouw gedrag zou laten zien, en dus nagenoeg iedereen zou zwartrijden. Dat zou betekenen dat er überhaupt geen treinen zouden rijden, of dat in ieder geval de kaartjes extreem duur zouden worden voor de ‘sukkels’ die wel gewoon inchecken, tenzij de overheid ettelijke miljoenen extra aan de NS zou doneren om de gederfde inkomsten te compenseren (ik wil trouwens niet zeggen dat gratis openbaar vervoer niet denkbaar/goed zou zijn, maar massaal zwartrijden om dit te bewerkstelligen is mijns inziens niet juiste). Zwartrijden is problematisch omdat het intrinsiek asociaal is. Daarom is het als je erover nadenkt best gek en kinderachtig dát de NS een dergelijke oproep moet doen.

Daarnaast is het het morele appel van de NS op een andere manier vreemd. Zoals gezegd doet de NS de aanname -en terecht gelet op de statistieken die daarover te vinden zijn- dat wanneer mensen weten dat er geen controle is, ze massaal niet zullen inchecken. Het is in die zin daarom vreemd, en eigenlijk ook niet netjes richting de reizigers die nooit van plan waren om zwart te rijden, dat de NS een dergelijk appel doet, wetende dat het weinig effect zal sorteren. Je zou kunnen stellen dat de NS hier moreel gezien de paard achter de wagen spant, omdat met deze uitspraak de suggestie wordt gewekt dat zwartrijden pas erg is, wanneer de pakkans nihil is. Je zou met andere woorden eigenlijk elke dag aan alle reizigers moeten vragen -en dan niet alleen via een klein plakkaat in de trein- een geldig vervoersbewijs te kopen, en daarbij met uitleg te wijzen op de morele ontoelaatbaarheid van zwartrijden. Maar goed, zit er iemand te wachten op de NS als opvoeder? Mensen zitten denk ik eerder te wachten op treinen die op tijd rijden (pun intended).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *